«  بسمه تعالي »

چون سخن از ثبت احوال مي آيد كه هويت و تحولات حياتي افراد را در بر مي گيرد ايجاب مي كند كه نحوه شناسائي افراد را قبل از تشكيل اين سازمان باختصار بررسي نماييم . اهميتي كه در جوامع مختلف به مذهب داده مي شد باعث گرديده بود كه در مورد ثبت وقايع مذهب نقش مهمي را ايفا كند چنانچه در كشورهاي مسيحي ، كليسا اين وظيفه را انجام ميداده است و موارد مثل ( غسل تعميد براي ولادت ، مراسم ازدواج و آخرين اعتراف هنگام مرگ ) در دفاتري كه مخصوص كليساي هر منطقه بود ثبت مي گرديد ، در ايران نيز با كمي جستجو مي توانيم قرآن هائي پيدا كنيم كه پشت آنها ولادت فرزندان خانواده ثبت شده ، يا سنگ قبرهايي كه روز مرگ با ذكر تاريخ ماه و سال در روي آنها حك شده است . گسترش جوامع و تدوين قوانيني كه تعيين تشخيص حقوق افراد را چه از نظر داخلي و چه از نظر خارجي در بر مي گرفت لزوم ايجاد چنين سازمان و تشكيلاتي را براي ثبت وقايع ايجاب مي كرد . ثبت وقايع در كشورهاي اروپائي تقريباً از قرن نوزدهم شروع شده و از همين زمان هم جنبه حقوقي پيدا كرد . در ايران با توجه به توسعه اقتصادي و بالا رفتن سطح فرهنگ به تدريج اين نياز محسوس گرديد بهمين جهت فروردين سال 1295 نخستين گام در اين راه برداشته شد و تصويب نامه اي مشتمل بر 41 ماده به تصويب هيئت وزيران رسيد كه مقدمات اجراي آن از اول مهرماه 1297 فراهم گرديد و اداره اي بنام اداره سجل احوال در وزارت ( داخله كشور ) تأسيس شد و از روز شانزدهم آذرماه همان سال مأمورين بلديه ( شهرداري ) تهران شروع به توزيع شناسنامه هاي يكبرگي در بين ساكنين شهر تهران نمودند در تاريخ 14/3/1304 قانون سجل احوال مشتمل بر 35 ماده به تصويب مجلس رسيد به موجب اين قانون مقرر گرديد كه كليه اتباع ايراني چه در داخل و چه در خارج از كشور بايد داراي شناسنامه باشند و اين امر باعث گرديد كه دامنه عمليات اداره سجل احوال كه حدود هفت سال فقط در تهران دائر بود به شهرستانها گسترش يابد و در نتيجه توزيع شناسنامه در ميان تمام افراد كشور شروع گرديد . ليكن قانون فوق به موجب قانون بيستم مرداد 1307 كه مشتمل بر 16 ماده است فسخ گرديد . در اين قانون اهداف اساسي از تشكيل اداره صورت عمل به خود گرفته و چون دو وظيفه ثبت وقايع و جمع آوري آمارهاي مختلف به اين اداره محول گرديده بود از اين جهت نام آن اداره به اداره احصائيه و سجل احوال كل مملكتي تغيير پيدا كرده بود . از سال 1307 تاكنون قوانين ثبت احوال بعلت عدم تناسب با گسترش جامعه و نيازهاي ناشي از اين پيشرفت چندين بار اصلاح گرديد . در سال 1337 قسمت آمار از ثبت احوال جدا گرديد و خود تحت عنوان اداره كل آمار عمومي شروع به فعاليت كرد كه به موجب مصوبه بعدي در سال 1344 بنام مركز آمار ايران شناخته شد . عناوين سازمان ثبت احوال كشور از بدو تأسيس تاكنون بدين صورت است .

1- اداره سجل احوال 1/7/1297 2- اداره احصائيه و سجل احوال كل مملكتي 20/5/1307 3- اداره كل آمار و ثبت احوال 1315 4- اداره كل ثبت احوال 1337 5- ثبت احوال كل كشور 29/2/1352 6- سازمان ثبت احوال كشور 29/12/1352

اما در شهرستان مشهد تشكيلات سازمان ثبت احوال كشور در تاريخ 12/5/1306 تحت عنوان اداره آمار و ثبت احوال شهرستان مشهد شروع به كار نمود و بدنبال آن در سالهاي بعد در ساير شهرستانها استان خراسان نسبت به تأسيس اداره اقدام نمودند . در سال 1341 عنوان تشكيلاتي ادارات ثبت احوال خراسان در مشهد ابلاغ شد و در سال 54 اين عنوان به اداره كل ثبت احوال خراسان تغيير پيدا كرد . رؤسا و مديران از ابتدا تأسيس اين اداره كل بدين شرح است .     1- آقاي عباس برهان حاتمي 2- آقاي مستوفيان 3- آقاي مهدوي 4- آقاي كامران 5- آقاي صلاحي 6- آقاي غلامعلي لك 7- آقاي فنائي 8- آقاي اسماعيل راد 9- آقاي پروين 10- آقاي اسماعيل راد 11- آقاي مصطفي كاظمي 12- آقاي ابراهيم توفيقي 13- آقاي محمد مهدی رشيدي 14- آقاي وجه ا... خدمتگزار 15- آقاي سيد احمد قشمي 16- آقاي رضا عبدالهي 17- آقاي سيد حسين نيري

 

مشخصات مديران كل ثبت احوال خراسان رضوي از ابتداي سال 1358 تاكنون
رديف	نام و نام خانوادگي	دوره تصدي		مدت	آخرين مقطع تحصيلي در شروع تصدي	رشته تحصيلي	سابقه قبلي در همين دستگاه		سن در ابتداي انتصاب	بومي يا غيربومي	عكس
		از تاريخ	تا تاريخ	( ماه)			مديريت	كارشناسي
1	ابراهيم توفيقي	1/1/58	31/3/59	15	ليسانس	علوم اجتماعي	*		45 سال	غيربومي
2	محمد مهدي رشيدي	1/4/59	5/5/71	145	ليسانس	تاريخ	*	*	33 سال	بومي
3	وجه ا... خدمتگزار	6/5/71	30/9/77	77	فوق ليسانس	مديريت دولتي	-	-	33	بومي
4	سيد احمد قشمي	1/10/77	27/6/84	80	فوق ليسانس	مديريت دولتي	*		41	غيربومي
5	رضا عبدالهي	28/6/84	4/3/87	32	فوق ليسانس	مديريت دولتي	*		54	غير بومي
6	سيد حسين نيري	5/3/87	تاكنون		ليسانس	علوم اجتماعي	*	*	51	بومي